„Ти си посилната, ќе издржиш.“ „Ти си разумната, попушти.“ „Ти секогаш знаеш што треба.“ Некои реченици ги слушаме толку често што со текот на времето почнуваме да ги доживуваме како обврски. Мораме да издржиме, да разбереме, да најдеме решение. И кога никој веќе не го бара тоа гласно, продолжуваме да ја исполнуваме улогата.
Улогите ги учиме рано. Во семејството сме мирното дете, одговорната ќерка, бунтовникот, оној што ги смирува расправиите. Подоцна, во пријателствата, љубовта и работата, понекогаш повторно го заземаме познатото место. Стануваме личноста што слуша, спасува, организира или попушта. Познатата улога ни дава чувство дека знаеме како да се однесуваме и што другите очекуваат од нас.
Тешкотијата почнува кога во неа нема простор за целата наша личност.
Ако сме „силната“, тешко бараме помош. Ако сме „добрата“, чувствуваме вина кога ќе одбиеме нешто. Ако сме „успешната“, секој неуспех го доживуваме како закана за сопствената вредност. Дури и пофалбата може да стане товар: „На тебе секогаш можам да сметам“ звучи убаво, сè додека не почувствуваме дека немаме право да бидеме недостапни.
Дел од созревањето е да ги преиспитаме овие очекувања. Дали навистина сакам да бидам таа што секогаш презема сè? Дали молчам затоа што сум согласна или затоа што одамна сум задолжена да го чувам мирот? Дали оваа амбиција е моја или сè уште се обидувам да оправдам нечие верување во мене?
Одговорите не мора да водат кон драматични одлуки. Можеме да ја сакаме својата грижа за другите и истовремено да престанеме постојано да се ставаме последни. Можеме да бидеме одговорни и да признаеме дека нешто не знаеме. Да бидеме приврзани кон семејството и да имаме избори што нема да им се допаднат на сите.
Промената често почнува со мала, непријатна реченица: „Денес не можам.“ „Мене ова не ми одговара.“ „Овојпат ми треба помош.“ Непријатноста е разбирлива: пробуваме однесување за кое можеби досега немало многу простор.
И околината може да се изненади. Луѓето се навикнале на нашата достапност, согласност или сигурност. Некому ќе му треба време да нè запознае поинаку. Нечие разочарување заслужува разговор, но не мора автоматски да стане причина да се вратиме на старото.
Вреди да забележиме и како самите ги задржуваме другите во улоги. Дали му дозволуваме на „силниот“ партнер да биде исплашен? Дали ја слушаме „веселата“ пријателка кога ѝ е тешко? Дали на детето што сме го нарекле срамежливо му оставаме простор да нè изненади?
Добрата вест е што не мораме цел живот да бидеме она што другите навикнале да го очекуваат од нас. Имаме право да кажеме „не“, да побараме помош и да направиме избор што нема сите да го одобрат. Тоа не значи дека сме станале помалку грижливи или одговорни; баш напротив, значи дека и сопствените потреби почнуваме да ги сфаќаме сериозно.