Зошто чувствуваме анксиозност пред патување?
Кога излегувањето од рутина е потешко од што мислиме
Повторно се пакувам, повторно сум раздразлива, повторно не спијам ноќ пред патувањето…или пак спијам немирно будејќи се на секој час до почетокот на патувањето. Во главата пробувам да рационализирам, да го расчленам патувањето на одделни сегменти и да го намалам немирот со рационални факти: пат од дома до аеродром – со такси – резервирано, пат од Скопје до Италија – со авион – чекирани сме, пат од аеродром Италија до сместување – со метро – билети купени онлајн, шифра од сместување – ми пратија сабајлево, стигнуваме во пристојно време – олеснителна околност, пасоши – спремни, платено – уште пред три месеци. И пак не можам да заспијам, синким прв, а не стотти пат ми е.
На почетокот на летово иста ситуација – 5 другарки, сите доаѓаме со различна реченица, но исто значење – “Едвај дојдов”, “Што ми требаше ова”,”Имам како некоја грижа на совест што дојдов”, “За малку немаше да дојдам ако ми веруваш”. Сфатив дека сите имаме анксиозност (најчесто непотребна) пред патување, па решив да истражам што е тоа што очигледно сите не’ прави благо анксиозни пред патување.
Надвор од рутина
Патувањето обично го поврзуваме со слобода: пауза од работа, нови места, убава храна, непознати улици и можност барем за кратко да излеземе од секојдневието.
Но, чудно е што деновите пред патувањето понекогаш може да ни го разбудат токму спротивното чувство.
Наместо возбуда, се појавува немир. Стануваме раздразливи. Пакувaњето ни изгледа како обврска. Почнуваме да се прашуваме дали воопшто ни се оди. Размислуваме како ќе спиеме во друг кревет, што ќе јадеме, дали ќе го нарушиме ритамот на вежбање, како ќе функционираме без своите мали секојдневни ритуали.
И некаде тивко се појавува мислата:
„Зошто воопшто го закажав ова патување? Можеби повеќе би сакала да останам дома.“
Тоа не мора да значи дека не сакате да патувате.
Понекогаш не ни пречи патувањето.
Ни пречи преминот од познатото кон непознатото (сега ги разбирам луѓето кои со години летуваат на истите места и луѓето кои за ништо на светот не би ги менувале своите викендици).
Скриената удобност на рутината
Човечкиот мозок сака предвидливост.
Утринското кафе, истата страна од креветот, познатата храна, туширањето, патот до работа, вежбањето, омилената фотелја, вечерниот ритуал — сите тие навидум безначајни детали создаваат чувство на психолошка стабилност.
Рутината го намалува бројот на одлуки што мораме свесно да ги носиме.
Дома, голем дел од животот се одвива автоматски.
Знаеме каде се работите. Знаеме колку време ни е потребно за нешто. Знаеме каде ќе спиеме вечерта. Знаеме како изгледа нашиот ден.
Патувањето привремено ја одзема таа предвидливост (Хм, се прашувам каде завршува комфорот на предвидливоста, а каде започнува досадата).
И одеднаш се појавуваат десетици мали прашања:
Дали ќе станам навреме?
Дали спакував сè?
Како ќе стигнам од аеродромот до хотелот?
Дали ќе спијам добро?
Што ќе јадам?
Што ако нешто не оди според планот?
Што ако се случи нешто дома?
Секое од овие прашања поединечно изгледа безначајно. Но заедно создаваат значителен ментален товар.
Понекогаш не се плашиме од патувањето. Се плашиме од губењето контрола.
Рутината ни дава едно суптилно чувство дека го контролираме животот.
Патувањето бара дел од таа контрола привремено да ја препуштиме.
Авионите каснат. Временската прогноза не ни оди во прилог. Циклус на одмор? – Супер, уште тоа фалеше. Хотелската соба може да изгледа поинаку од фотографиите. Јавниот превоз може да биде збунувачки. Телото може да се измори токму кога сме планирале да видиме уште три знаменитости.
За човек кој најсигурно се чувствува кога животот е организиран и предвидлив, патувањето претставува мала средба со неизвесноста.
И токму затоа постои еден интересен парадокс:
Можеме искрено да сакаме да патуваме, а сепак да чувствуваме анксиозност секогаш кога треба да заминеме.
Желбата за ново и потребата за сигурност можат истовремено да живеат во истиот човек.
Еден дел од нас вели:
„Сакам да видам нешто ново.“
Другиот вели:
„Но овде знам како функционира мојот живот.“
И двата дела се човечки.
Анксиозноста често е најсилна пред самото патување
Постои уште еден интересен психолошки феномен: исчекувањето понекогаш е потешко од самиот настан.
Пред заминувањето, патувањето постои главно во нашата фантазија.
А фантазијата има бесконечно многу сценарија.
Штом ќе пристигнеме, можностите стануваат реалност.
Го наоѓаме хотелот.
Се распакуваме.
Го откриваме кафулето во близина.
Почнуваме да ја разбираме населбата.
Го наоѓаме супермаркетот.
Ја поминуваме првата ноќ.
И полека, непознатото станува познато.
Нервниот систем почнува да создава нова, привремена рутина.
Затоа некој може три дена пред одморот да чувствува силна нервоза, а само 24 часа по пристигнувањето да си помисли:
„Зошто толку се грижев?“
Чудната тага кога го напуштаме домот
Анксиозноста пред патување понекогаш содржи и нешто што наликува на мала тага поради разделба.
Привремено го напуштаме сопствениот живот.
Креветот ќе остане празен.
Кујната нема да се користи.
Растенијата, миленичињата, соседството, луѓето и секојдневните ритуали ќе продолжат да постојат без нас.
Кај луѓето кои се силно врзани за својот дом, ова може да создаде благо чувство на разделба — иако рационално знаат дека за неколку дена повторно ќе се вратат.
Често потценуваме колку многу емоционална вредност има нашето обично секојдневие.
Понекогаш дури кога треба да го напуштиме сфаќаме колку сме приврзани за него. Затоа,
Не ја напуштајте целосно рутината — понесете дел од неа со себе
Една од грешките што ги правиме е верувањето дека на патување мораме да станеме сосема друга личност.
Не мора.
Ако дома секое утро пиете кафе во мир, најдете си кафуле и продолжете го тој ритуал.
Ако пешачењето ве смирува — пешачете.
Ако редовно вежбате — направете пократка верзија од тренингот.
Ако читате пред спиење — понесете книга.
Ако во текот на денот ви е потребен еден час само за себе, немојте да планирате разгледување од осум наутро до полноќ.
Психолошката сигурност не доаѓа само од физичкото присуство во сопствениот дом.
Може да доаѓа и од ритуалите што ги препознаваме како свои.
Наместо:
„Мојата рутина исчезнува кога патувам.“
обидете се да размислувате:
„Мојата рутина може да патува со мене.“
Планирајте доволно — но не планирајте сè
Подготовката ја намалува неизвесноста.
Но претераното планирање може да стане само уште една форма на анксиозност.
Постои голема разлика меѓу:
„Знам како ќе стигнам од аеродромот до хотелот.“
и:
„Морам точно да знам што ќе правиме во четврток во 14:35.“
Добриот план за патување треба да биде скелет, а не кафез.
План да, флексибилност, о, да. (Ве молам не ловете кафичи, ресторани и места од Instagram на кои МОРА да бидете и да се чекирате).
Организирајте ги важните работи: превозот, сместувањето, документите, неопходните резервации и можеби една или две главни работи што сакате да ги направите во текот на денот.
Околу нив оставете простор.
Затоа што дел од убавината на патувањето е токму во она што не сме можеле да го испланираме.
Престанете да барате од себе да бидете возбудени
Можеби една од најкорисните работи што можете да ги направите пред патување е да престанете да се прашувате:
„Зошто не сум возбудена?“
Постои огромен културен притисок околу одморите и патувањата.
Треба да бидеме пресреќни.
Ги фотографираме куферите, кафето на аеродром, авионскиот прозорец и пишуваме: „И тргнавме!“
Но нервниот систем не знае дека патувањето „треба“ да биде прекрасно.
За него и позитивната промена е сепак — промена.
А секоја промена бара адаптација.
Затоа сосема е возможно да си кажете:
„Со нетрпение го очекувам ова патување, но истовремено ми е непријатно што ја напуштам својата рутина.“
И двете можат да бидат вистина.
Оставете си време за премин
Ако е возможно, не дозволувајте последните 24 часа пред заминувањето да се претворат во хаос.
Спакувајте се порано.
Наспијте се.
Јадете нормално.
Прошетајте или вежбајте.
Средете го домот ако сознанието дека ќе се вратите во чист и уреден простор ви создава мир.
Направете една последна листа, проверете ја — и потоа престанете да проверувате.
А кога ќе пристигнете, не барајте веднаш максимална продуктивност од себе.
Не мора да го видите целиот град во првото попладне.
Распакувајте се.
Истуширајте се.
Прошетајте низ соседството.
Пронајдете го „вашето“ кафуле.
Дозволете му и на вашиот нервен систем да пристигне на дестинацијата.
Поставете си подобро прашање
Наместо:
„Како да престанам да чувствувам анксиозност пред патување?“
обидете се со:
„Што се обидува да заштити мојата анксиозност?“
Можеби одговорот е:
Предвидливоста.
Контролата.
Одморот.
Познатото.
Приватноста.
Физичката удобност.
Кога ќе ја препознаеме потребата што се крие под анксиозноста, многу полесно можеме да задоволиме барем дел од неа — наместо да се бориме со самото чувство.
Целта не е пред патувањето да исчезне секоја непријатна емоција.
Целта е постепено да си покажеме:
„Можам да го напуштам познатото без да го изгубам чувството на сигурност.“
И можеби токму тука се крие еден од најубавите психолошки подароци на патувањето.
Патувањето не нè запознава само со нови земји, луѓе и култури.
Нè запознава и со една поинаква верзија од нас самите — онаа која може да функционира и без сите вообичаени потпори.
Го напуштаме познатиот кревет.
Познатата шолја за кафе.
Познатата улица.
Познатиот распоред.
Неколку дена животот станува помалку предвидлив.
А потоа се случува нешто интересно.
Се приспособуваме.
Создаваме нови ритуали. Решаваме мали проблеми. Непознатата улица станува „нашата улица“. Кафулето станува „нашето кафуле“. Чудната хотелска соба станува местото каде што веќе автоматски ги оставаме клучевите.
И некаде во тој процес умот учи нешто многу важно:
Сигурноста не доаѓа секогаш од тоа животот да остане ист. Понекогаш доаѓа од сознанието дека умееме да се снајдеме и кога животот