Лесновскиот манастир, посветен на Свети Архангел Михаил, е еден од најзначајните споменици на средновековното културно наследство во Македонија. Неговата црква била изградена во 1341 година, а живописот настанал во средината на XIV век.
Денес, во Лесновскиот манастир недалеку од Пробиштип, сè уште може да се види една од најнеобичните космолошки претстави на средновековното византиско сликарство уште попозната и како Лесновски зодијак. Дванаесет хороскопски знаци насликани на плафонот на овој манастир. И Универзумот.
Лесновскиот зодијак: Што навистина претставуваат небесните симболи?
Најфасцинантното кај Лесновскиот зодијак е што тој не бил создаден за да ја предвидува човечката судбина, туку за да го претстави поредокот на универзумот.
Во средновековната уметност, зодијакот имал поинакво значење од денешните хороскопи. Дванаесетте знаци можеле да го симболизираат текот на годината, менувањето на годишните времиња и цикличноста на природата. Сонцето и месечината биле поврзани со денот и ноќта, а небесните тела со космичкиот поредок.
Особено интересно е што ваквите симболи потекнуваат од многу постари цивилизации. Вавилонските астрономски традиции, античката грчка космологија и подоцнежната византиска мисла придонеле за нивното обликување.
Но кога зодијачките симболи се појавуваат во христијанска црква, нивното значење се менува. Тие стануваат дел од поширока слика на создадениот свет, во која небесните тела и времето се подредени на божествениот поредок.
Токму ова ја прави Лесновската композиција толку необична: на едно место се среќаваат античката претстава за космосот и средновековното христијанско разбирање на создавањето.
Што точно е насликано во Лесново?
Најинтересните детали се токму необичните начини на кои се прикажани одделни знаци.
- Риби – наместо вообичаените две риби, во Лесново се претставени четири испреплетени риби, распоредени во необична геометриска форма.
- Вага – наместо класична вага со два таса, се појавуваат две човечки глави споени со заеднички врат, придружени со симболот на знакот.
- Планетите – претставени се преку персонифицирани фигури, што го покажува влијанието на античката традиција.
- Христос – централната христијанска симболика го поставува космосот во рамките на божественото создавање.
Така, плафонот во Лесновскиот манастир е насликан со верувањата, убедувањата и сфаќањата на византискиот период од XIV век. Неговите фрески не се само сведоштво за религиозниот живот на едно време. Тие се и прозорец кон интелектуалниот свет на средновековниот човек.
Денес, нè мачат истите прашања:
Од каде потекнува сè? Каков е поредокот на универзумот? И каде е местото на човекот во таа огромна целина?
Средновековниот зограф одговарал со симболи и свети слики. Современиот научник одговара со набљудувања, математички модели и докази. Методите се различни, но љубопитноста што ги поттикнува е длабоко човечка.
Можеби токму затоа Лесновскиот зодијак и денес има моќ да нè восхити; не затоа што ни открива непознати тајни за вселената, туку затоа што ни покажува дека човековата желба да го разбере светот не познава векови и граници. Дефинитивно вреди да се оди до Лесновскиот манастир и да се обидете да ги разберете одговорите дадени пред седум века за Универзумот.